Friday, 16 March 2018

It happes only in india

ईट हैपेन्स ओन्ली ईन इंडिया अस आपण म्हणतो ते उगीच नाही याचा प्रत्यय कुठे न कुठे येतच राहतो आपल्याला. आत्ताच असा एक प्रसंग घडला आणि पुन्हा वाटल की हे आपल्याकडेच होऊ शकत फक्त!
2 दिवसाची सुट्टी म्हणून आज गावाकडे निघाले. निज़ामाबाद-पुणे पॅसेंजरचा तसा हा नेहेमीचा प्रवास. आणि चढायचा डब्बा पण ठरलेलाच. अर्थात बाकी डब्यांना गर्दी फार त्यामुळे नेहमीच लेडीज़ डब्यात बसायची सवय झालीय. पण आज प्रवास करताना हा लेडीज डब्बाच का? असा प्रश्न पडला. एक 'भला' माणूस लेडीज डब्यात बसलेला दिसला तेव्हा बाहेर उभ्या काही कर्मचाऱ्यांनी आणि आमच्या सारख्या थोडा फार कायदा जाणून असलेल्यानी त्याला उतरायला सांगितले. पण भल्या गृहस्थाने मी पोलिस आहे माला पण समजत अस सांगून सगळ्यांना गप्प तर बसवलच पण जागचे हलले सुद्धा नाही! त्या वर त्यांचे असे पण मत त्यांनी मांडले की, " काय हरकत आहे सगळ्या महिलांमधे एक पुरुष असायला, चांगल वाटत कधी कधी!!" त्याचं हे बोलण ऐकून आवक झाले मी. स्वत:ला पोलिस म्हणवून घेणारे हे महाशय अस कस बोलू शकता? आणि याही पेक्षा जास्त म्हणजे पोलिस आहेत तर यांना नियम माहित नाहीत का? एक पुरुष महिला डब्यात बसलेला बघितल्याने त्याच्या सारखे अजुन 4-5 भले गृहस्थ डब्यात चढले ते वेगळेच. पण खरा राग आणि आश्चर्य वाटल ते त्या पुरुषाच्या विचारांच ज्याला महिला डब्यातून प्रवास करताना आणि तिथे बसलेल्या महिलांशी घसट करताना काहीच गैर वाटत नाही! ही झाली आत्ताची गोष्ट पण रात्री जेव्हा महिला मूली एकट्या म्हणून लेडीज डब्यातुन प्रवास करत असतील तेव्हा त्या डब्यात बसणाऱ्या अशा भल्या पुरुषांना जाब कोणी विचारायचा? तेव्हा पण महिलांच्या सुरक्षेचा प्रश्न येतोच ना? स्त्री-पुरुष समानता आम्ही पण मागतोच की पण मग त्या समानतेच्या नावा खाली जबरदस्तीने किंवा स्वतःकडे असलेल्या अधिकारांच्या जोरावर हव ते वागण्याची मुभा मिळते असा अर्थ आहे का? मी सगळ्याच पुरुषांना चुकीच किंवा वाईट ठरवत नाहीच आहे. पण जे चुकीचे आहेत त्यांच्यावर पांघरुण सुद्धा घालता येण्यासारख नाही हेही खरच.

Monday, 26 February 2018

सौंदर्याचा अट्टाहास कशाला?

     

श्रीदेवींच्या अचानक झालेल्या मृत्यु नंतर त्यांच्या मृत्यु मागची अनेक करणं आज सर्वांसमोर येत आहेत. किंवा त्याबद्दल उघडपणे बोललं जात आहे. त्यातही सर्वात जास्त बोलला जाणारा मुद्दा म्हणजे, श्रीदेवी यांनी तरुण आणि सुंदर दिसण्यासाठी केलेल्या शस्त्रक्रिया.  या निमित्ताने का होईना पण नेहमी सुंदर आणि तरुण दिसण्याच्या अट्टाहासाचा मुद्दा पुन्हा एकदा समोर आला आहे, असं म्हणता येईल. आधीपासुनच आपल्या समाजात सुंदरतेला खुप महत्त्व दिल गेल आहे. असं का? याला उत्तर नाही. पण अगदी देवादिकांपासून आताच्या चित्रपटातील नट्यांपर्यंत आपण सर्वांमधे हे सौंदर्यच शोधत आलोय. या सौंदर्याची आपली व्याख्या सुद्धा किती विचित्र असते! गोरा वर्ण, लांब नाक, टप्पोरे डोळे आणि अजुन बरचस.
          अस सौंदर्य आपल्या आयुष्यात एवढं महत्वाच झालं आहे की प्रत्येक जण आज स्वत:च सौंदर्य टिकवण्याच्या मागे धावतो आहे. असं सौंदर्य जपण्याच वेड स्त्रियांमधे जास्त असत. काही स्त्रिया या जन्मजातच गोऱ्या - नाकीडोळी छान असतात. या स्त्रियांना समाजाकडून, नातेवाईकांकडून सतत स्तुती ऐकून घेण्याची सवय झालेली असते. त्यामुळे आपल सौंदर्य वाढत्या वया बरोबर सुद्धा अबाधित ठेवण्यासाठी अट्टाहासाने सौंदर्यावर वेगवेगळ्या सौंदर्य प्रसाधनांचा भडिमार केला जातो. डायट प्लान्स केले जातात (प्लास्टिक सर्जरी सारख्या शस्त्रक्रिया सर्वाना परवडतील अशा अजुन नाहीत).
         या सगळ्या स्पर्धेत ज्या स्त्रीया दिसायला सामान्य आहेत. काळ्या-सावळ्या आहेत अशांच्या मनात आपण बाकी स्त्रियांपेक्षा कमी आहोत, आपल्यात काही तरी कमतरता आहे असा न्यूनगंड तयार होत जातो. कळत नकळत अशा स्त्रियांना त्यांच्या दिसण्यावरुन बोलल जात. अगदी मुलगी बघायला आल्यावर सुद्धा मुलगी गोरीच आहे ना अस बघितल जात. त्यामुळे अशा मूली किंवा स्त्रीया सुंदर दिसण्यासाठी सौंदर्यप्रसाधनांच्या आहारी जातात. आत्ताच्या घडीला दाखवल्या जाणाऱ्या सगळ्याच सौंदर्य प्रसाधनांच्या जाहिराती मधे, आमच्या उत्पादनाने तुम्ही कसे गोरे व्हाल हेच सांगितले जाते. कारण आपल्या समाजात सौंदर्याला किती महत्त्व आहे हे ते सुद्धा जाणून असतात.
          पण या सगळ्याची गरज आहे का? यामुळे खरच आपला रंग बदलता येईल का? असा साधा प्रश्न का पडत नसेल कोणाला? मी आहे तशी आहे. आणि समाजाने सुद्धा माला तसच बघावं असा विचार का नाही पुढे येत?
        याला आपला समाज कारणीभूत आहे असच चित्र समोर येत. लहानपणा पासून आपण बघतो की एखाद्याला त्याच्या दिसण्यावरून, त्याच्या रंगावरुन चेष्टेने का होईना पण हिनवल जात. मालिका-चित्रपटांमधील नायिका नेहमीच सुंदर गोऱ्याच दाखवल्या जातात. काळी सावळी नायिका बघायला आपल्याला रुचत नाही. इतकंच नाही तर, "गोरी-गोरीपान, फुलासारखी छान. दादा मला एक वहिनी आण" अस गाण आपल्याकडे गाजत. लहान मुलांच्या अंकलिपी मधे सुद्धा 'कमल सुंदर दिसते' अशी वाक्य सर्रास दिसतात. म्हणजे हे सौंदर्याच वेड आपल्यात लहानपणा पासून रुजवल आणि वाढवल जात असत का?
खरच सगळ्याच दादांना गोरी गोरी बायको भेटत असते का? असा प्रश्न गाण एकताना किती जणांना पडत असेल? आपल्यासारख्या सामान्य माणसाच्या आयुष्यातच सौंदर्याला एवढं महत्त्व आहे, तर मग या मोठ्या नायक-नायिकांच्या आयुष्यात स्पर्धेत टिकून रहाण्यासाठी त्यांना आपली सुंदरता टिकवून ठेवायला आपल्या पेक्षा जास्तच शस्त्रक्रिया कराव्या लागत असणार! यामुळेच तर या नायिका लाखोंच्या दिलावर राज्य करतात.
एखाद्या स्त्रीच वर्णन करताना किती सहज आपण तिला 'इंद्राच्या दरबारातली अप्सरा' असं म्हणून जातो. म्हणजे मग देवाला सुद्धा सौंदर्यासक्ति होती का? तस होत तर माणूस निर्माण करताना त्याने सगळ्यांना छान, गोरच का नाही घडवल?
मी आहे तसा/तशी आहे. कधीतरी कालांतराने माझ सौंदर्य बदलेल. मी म्हातारी होईल. असा विचार सगळ्यांनी केला तर नक्कीच सगळ सोप्प होईल. पण समाजाची अशी मानसिकता व्हायला मोठा काळ लोटावा लागेल. तोपर्यंत सौंदर्याच्या आगीत सामान्य दिसणाऱ्या स्त्रीया जळत रहातील एवढं नक्की.

Tuesday, 13 September 2016

गांधारी- काल, आज, उद्या....

             गांधारी- नाव ऐकलं तरी समोर येते, डोळ्यांवर पट्टी बांधून कुठलीही तक्रार न करता निमूट पणे नवर्याची साथ देणारी स्त्री. खरतरं ध्रुतराष्ट्र राजा पहिल्यापासुनच नेत्रहीन होता, हे सर्वपरिचीत आहे. पण गांधारी सोबत त्याचा विवाह झाल्यानंतर फक्त नवरा पाहु शकत नाही म्हणून स्वतः सुध्दा या जगाला पाहण्याचा त्याग केला आणि शेवटपर्यंत डोळ्यांवर पट्टी बांधून त्याला साथ दिली... गांधारीची ही गोष्ट फार मनाला लागून रहाते.
             गांधारीने जेव्हा हा निर्णय घेतला असेल, तेव्हा नेमक काय असेल तीच्या मनात, हा प्रश्न नेहमीच छळतो मला. नवर्यासाठीच्या प्रेमापोटी तिन हा निर्णय घेतला होता की तिच्यावर झालेल्या संस्कारांचा पगडा इतका प्रभावी ठरला की नवर्यासाठी तिनं आपल आयुष्य बांधून घेतल..
            महाभारत संपल त्या बरोबर गांधारी सुध्दा संपायला हवी होती. पण ती महाभारतातली गांधारी आजही प्रत्येक स्त्री मधून कधी ना कधी, कुठे ना कुठे डोकावताना दिसते आणि त्या गांधारीची सावली दिसली की पुन्हा वाटून जात, का केल तिने अस?
अगदी अस सुध्दा वाटत की ध्रुतराष्ट्राच्या जागी गांधारी असती तर ध्रुतराष्ट्राने काय केल असत? त्याने बांधली असती अशी पट्टी डोळ्यांवर? संपूर्ण आयुष्यभर? मुळातच त्यानं अशा नेत्रहीन राणी सोबत लग्न तरी केल असत का ? हाच मोठा प्रश्न आहे.
            मी बर्याचदा या गोष्टी अनेक स्त्रीयांजवळ बोलून दाखवते तेव्हा एकच उत्तर सगळीकडे ऐकायला मिळत, ते म्हणजे, गांधारी "स्त्री" होती. ती "बाई" होती. तिने जे केल ते योग्यच होत अस सांगणार्या बायका आजही भेटतात हे नवल!
          लहानपणापासुनच स्त्री वर संस्कार केले जातात ते पुरुषप्रधान संस्कृतीला अनुरूप असतील असेच. पुरुष हाच आपला रक्षण करता असतो. पुरुषाशिवाय आपल अस्तित्व नाही. अशाच गोष्टी स्त्रीच्या मनावर बिंबवल्या जातात. त्यातही नवरा नावाच्या गोष्टीला तिच्या आयुष्यात देवाच्या जागीच पाहिल जातं. (पति-परमेश्वर म्हणतात ते हेच बहुतेक).
आपला नवरा म्हणेल त्याच्या हो मधे हो मिसळून त्याचा मागे मागे चालत रहाणार्या स्त्रीया आजही दिसतात. मग तिला ते पटत असो वा नसो, पण फक्त नवरा म्हणजे सर्वस्व असत आणि त्याच्या विरुद्ध जाण म्हणजे परमेश्वराला दुखवणे असा 'डोळस' विचार इथे स्त्री करताना दिसते. "का" असा प्रश्न विचारण स्त्रीला शोभत नाही, हेच तिला पूर्वी पासुन सांगितल गेल आहे. मग नवर्या मागे चालताना तिला ठेच लागली तरी निमूट पणे तोंडातून 'ब्र' सुध्दा न उच्चारता चालत रहाण एवढच तिच्या नशिबी येत.
          आणि  मी म्हणेल तसच वागणार्या एका 'वस्तूचा' मी 'मालक' आहे याच आनंदात पुरुष सुखावत असतो.
महाभारतात गांधारीने जे केल ते खरच महान होत. पण काळ बदलला तरी गांधारीच्या डोळ्यांवरची संस्कारांची आणि प्रेमाची पट्टी उतरली नाही याच आश्चर्य वाटत. नवर्याच्या अस्तित्वातच आपल अस्तित्व शोधणार्या या गांधारीला, आपलही स्वतःच अस्तित्व आहे हे अजून कसं समजल नाही? ही गांधारी अजून किती काळ प्रत्येक स्त्री मधे भेटत रहाणार?
             मुळातच आंधळेपणान कातड ओढलय पिढ्यान पिढ्या सर्व स्त्रीयांनी, गांधारी सारखी पट्टी समजून. पण फक्त एकदाच तिने ती उतरवली तेव्हा तिच्या दृष्टीत दुर्योधनाला अमर करण्याच सामर्थ्य आलेल होत. पण दुर्दैवी दुर्योधनाला तेही पुरेपुर घेता आलं नाही, पुरुषच ना तो! गांधारी समोर आई समजून न जाता, 'बाई' समजून गेला आणि स्वतःचा नाश करुन घेतला.
          आजच्या स्त्री मधे आलं असेल का अस सामर्थ्य काही अंशतः तरी? उतरवून पाहील का ती पट्टी डोळ्यांवरुन? की तिच्याही पोटी जन्मले असतील असे दुराचारी दुर्योधन, जे आजही ठाई-ठाई दिसतात. जे "आई"ला "बाई" समजतात.
            किरण येले म्हणतात तसं इथे शेवटी म्हणाव वाटत. " बये कोण आहेस तू? ध्रुतराष्ट्र पत्नी गांधारी कि दुर्योधन माता गांधारी?"

Saturday, 7 May 2016

असुर: एका पराभुताची गोष्ट

           पुराणातील किंवा मग इतिहासातील कोणतेही पुस्तक वाचायला घेतले की मला त्या गोष्टीच्या दोन्ही बाजु समजून घ्यायच्या असतात. तसा माझा अट्टाहासच असतो नेहमी! जशी कृष्णा बद्दल आपल्याला नेहमीच माहिती मिळते. पण रणजित देसाईंच कर्णाच्या आयुष्यावरच कादंबरी स्वरूपातल पुस्तक वाचल आणि कृष्ण सुद्धा चूकू शकतो असं वटल. ( मग तो देव असला तरी!).
            रामायणाच्या बाबतीत सुद्धा माझा असाच विचार होता आणि अजून देखील आहे. राम देव म्हणून तसाच आदर्श व्यक्ती आणि राजा म्हणून सर्वांनाच प्रिय आहे. रामाच देवत्व आपल्या पुढे गोष्टीरुपाने नेहमीच उभं केल गेल.  पण हा राम मला कधीच जवळचा वाटला नाही. देव म्हणून सुद्धा माझी त्याचावर कधीच श्रद्धा नाही. मला आठवतं, जेव्हा पासून समजायला लागलं, त्या वेळापासून जेंव्हा कधी रामायणाच्या गोष्टी ऐकल्या त्या प्रत्येक वेळा रामाच आयुष्य कस होत, त्या पेक्षा रावणाच
आयुष्य कसं होत आणि त्याच्या बद्दल ऐकायला मला उत्सुकता असायची. हीच उत्सुकता मनात ठेवून मी गेली कित्येक दिवस रावणाच्या आयुष्यावरच एखाद तरी पुस्तक भेटतय का याच्या शोधात होते.
              आठ दिवस आधी काही पुस्तक खरेदी करायला गेले होते. त्या वेळी सहजच खडा टाकुन पहावा म्हणून, रावणाच्या जीवनावरचे एखादे पुस्तक भेटेल का असा प्रश्न विचारुन पाहिला आणि उत्तरा दाखल जेव्हा त्यांनी पुस्तकच समोर ठेवले तेव्हाचा माझा आनंद शब्दांत नक्कीच मांडता येणार नाही!
               आनंद नीलकांतन यांनी लिहिलेल आणि हेमा लेले यांनी अनुवादीत केलेलं "असुर" असं त्या पुस्तकाच नाव होत. लेखकाबद्दलच्या पहिल्या काही ओळी वाचल्या त्यावेळी जाणवल की रामापेक्षा रावण जवळचा वाटणारी मी एकटीच नाही.
                  रावणाला दहा तोंड होती असं आपल्याला नेहमी सांगितल जात आणि अशी दहा तोंड शब्दशः 'दहा तोंड' म्हणूनच दाखवली जातात. पण प्रस्तावनेतच या दशाननाची दहा तोंड म्हणजे काय हे समजत. आपल्या अध्यात्मात आपल्याला नेहमीच आपल्या 'स्व'त्वाचा त्याग करायला सांगितले आहे. हे 'स्व'त्व म्हणजेच, राग, गर्व, द्वेष, आनंद, दुःख, भीती, स्वार्थ, अभिलाषा आणि महत्त्वाकांक्षा या नऊ भावना. या सर्व भावनांचा त्याग करून फक्त बुद्धीमत्ता शाबूत ठेवून 'स्व'त्व त्यागावे असेच थोर राजा महाबलीने रावणाला सुद्धा सांगितले होते. पण या सर्व भावनांचा त्याग करणे शक्य नसून, मानवी आयुष्यात त्या भावनांच स्थान किती महत्त्वाच आहे हे सांगताना, ' मला देवत्व नको असून एक परिपूर्ण माणूस म्हणून आयुष्य हवे असल्याचेही रावण सांगतो, तेव्हा आपण तरी या सर्व दहा भावनांशिवाय जगु शकतो का? हा प्रश्न मनात येतोच.
                  गोष्टीची सुरूवातच रावणाच्या पराभवापासून होते. युद्ध भूमीवर मरणासन्न अवस्थेत पडलेला रावण ज्याचा शरीराचे अनेक भाग घुशी, उंदीर, गिधाडं खात असताना आपल्या आयुष्याची गोष्ट सांगताना आपल्यापुढे येतो.
              असुर कुळातील जन्म असल्याने लहान वयातच रावण आणि त्याच्या भावंडांना सावत्र भाऊ कुबेराकडुन मिळत गेलेल्या तिरस्काराच्या वागणूकीमुळे रावण कशा प्रकारे महत्त्वाकांक्षीहोत गेला. याचे वर्णन उत्तम प्रकारे लेखकाने पुस्तकात केला आहे.
पुढे तुटपुंज्या मुठभर सैन्यानिशी कूबेराच्या लंकेवर आक्रमण केल्यानंतर रावणराज्याची स्थापना होत असतानाच, देव जमातीने आपली राज्ये स्थापन करण्यासाठी कशी सुरूवात केली हे वाचतांना देवांनी लोकांवर जे अत्याचार केले त्या बद्दल मनात एक उदासीनता निर्माण होते.
शंकराला देव न मानता ब्रम्हाला देव मानावयास सांगण्याचा देवांचा अट्टाहास चूकीचा वाटतो.
            खरतरं या सगळ्याच गोष्टी वादाच्याच ठरतील. पण खूपच कमी लोकांना माहिती असलेल्या काही गोष्टी या पुस्तकातुन उलगडत जातात तेव्हा पुस्तकाबद्दलची उत्सुकता अजूनच वाढत जाते.
रावणाच्या आयुष्यात वेदवती नावाची ब्राम्हण स्त्री येते तेव्हापासूनच खर्या रामायणाची सूरूवात झाली असे म्हणता येईल.             
                रावणाला अतिशय प्रिय असलेल्या वेदवतीला काही काळानंतर रावणापासून मुलगी झाली. पण रावण वेदवतीच्या आहारी जाऊन राज्याला विसरत असल्याचे लक्षात आल्याने, रावणाचा मामा एका विश्वासू सैनिक भद्रा कडून वेदवतीला आणि बाळाला मारण्याचा कट रचतो. या कटात वेदवती मरते आणि बाळाला जंगलात पुरले जाते. रावणाला हे सर्व समजते तेव्हा उशीर झालेला असतो. पुढे त्याला समजते की आपल्या पुरलेल्या बाळाला जनक राजाने दत्तक घेतले आहे. इथेच वाचकांना प्रश्न पडायला सुरूवात होतात, की मग सीता रावणाची मुलगी होती का? मग तीचेच का अपहरण केले रावणाणे?
               पुढे स्वयंवरानंतर सीता रामाबरोबर सूखात आहे की नाही हे बघण्यासाठी रावण काही सैनिकांना त्यांच्यावर लक्ष ठेवायला सांगतो. राम वनवासात गेल्यानंतर आपल्या मुलीला ही सहन कराव्या लागणार्या वनवासाने रावणाचे मन उद्वीग्न झाल्याचा उल्लेख देखील पुस्तकात येतो.
लक्ष्मणाने शुर्पणखेच्या कापलेल्या नाकाची गोष्ट तशी आपल्या सगळ्यांनाच माहिती आहे. आपली मुलगी रामा सोबत सुरक्षित नाही आणि त्याचा वनवास संपेपर्यंत आपण आपल्या मुलीला लंकेत आणुन ठेवू, या एकाच भावनेने रावण तिला पळवतो. आपण जे काही कमावल आहे ते सर्व आपल्या मुलीचच आहे ही रावणाची भावना लेखकाने इतक्या प्रभावीपणे सांगितली आहे की रावण वाईट असूच शकत नाही असा विचार मनात आल्यावाचून रहात नाही.
                 तो हळवा होता, तो महत्त्वाकांक्षी होता, सीतेचे बालपण अनुभवता आले नाही म्हणून स्वतःला दुर्दैवी समजणारा देखील रावण आपल्याला या पुस्तकातून भेटतो.
शेवटपर्यंत सीतेला आपण तिचे वडिल आहोत हे सांगण्याचा तो प्रयत्न तो का करित नाही. हेच प्रश्न पुस्तक वाचताना आपल्याला छळतात.
रामाशी युद्ध करित असताना देखील देवत्व नको असल्याची रावणाची इच्छा तशीच टिकून असल्याचे दिसते.
          खर पाहिल तर तो एक सर्व भावनांनी भरलेला परिपुर्ण माणूस नव्हता का? तो परिपुर्ण 'माणूस' होता म्हणून रामाला देवत्व प्राप्त नाही का झाले? याच देवांच्या जमातीत सीतेला अग्नीपरिक्षा का द्यावी लागली? या पेक्षा असुर जमातीत असलेली स्त्री - पुरुष समानता अशा अग्निपरिक्षे पेक्षा योग्य नव्हती का?
शेवटच्या युद्धाच्या वेेळी सीता आपली मुलगी असल्याचे रावणाने प्रजेला सांगितल्याचा उल्लेख पुस्तकात येतो, मग तरी का आपण रावणाला वासनांनी भरलेला माणूस समजतो? हे पुस्तक वाचल्यावर अनेक प्रश्न मनात येतात.
पण रामाला देव माणणार्यांनी देखील रामायणाच्या दोन्ही बाजू समजुन घेण्यासाठी तरी हे पुस्तक एकदा वाचाव असच आहे.

Friday, 5 September 2014

''आयुष्य घडवणारे सर........''

 आज ५ सप्टेंबर , अर्थात शिक्षक दिन …. आपल आयुष्य घडवणारे असे  खूप कमी शिक्षक असतात.  अशाच माझ आयुष्य घडवणाऱ्या माझ्या सरांना माझ हे छोटस गिफ्ट ……. 

आदरणीय चौधरी सर,
                  दीड - दोन वर्षांपूर्वी तुमच्याशी शेवटची प्रत्यक्ष भेट झाली. म्हणजे साधारणत:२०१२ मध्ये. त्यानंतर आज हे पत्र लिहिण्याचा योग येतोय ! ( आणि माझा पुरता गोंधळ उडालाय कि काय लिहू !)
                 माझ्या मते आमची batch २०१० ते २०१२ या वर्षांत तुमच्याकडे होती आणि खरच या वर्षांत तुम्ही आमच्यासारखी उनाड पोर सुधरवलीत! अर्थात तुमच्या हाताखालून अशा अनेक batch गेल्या आहेत आतापर्यंत आणि त्यामुळे तुम्हाला आमच्यासारखे अनेक विद्यार्थी - विद्यार्थिनी भेटले असतील. पण खर सांगू का सर , आम्ही तुमच्या सारखे सर कधीच बघितले नव्हते तुम्हाला भेटण्या आधी .
            माझी '' शिक्षक '' या व्यक्तीची साधी सोपी व्याख्या म्हणजे ' विद्यार्थ्यांना खूप बडवून काढणारा आणि यंत्रासारखा , पुस्तकी ज्ञान देणारा कुणीतरी !' अशीच होती पूर्वी . त्यामुळे अकरावीला जेव्हा मी '' एन्झो -केम'' मध्ये admission घेतल तेव्हा मी थोडी धास्तावले होते कि इथले शिक्षक कसे असतील ? आणि असे बरेच प्रश्न होते मनात. पण कॉलेजच्या पहिल्याच दिवशी हि सगळी भीती ' छूमंतर' झाली !
              सर, विद्यार्थी आपल्या शिक्षकांचं अनुकरण करत असतो अस म्हणतात . त्यामुळे शिक्षकांची स्वत:ची वागणूक चांगली असण खूप गरजेच असत. तुमची वागणूक चांगली असावी या बद्दल तुम्ही नेहेमीच दक्ष होतात. आम्ही विद्यार्थी नव्हतोच तुमच्यासाठी कधी, तुमच्या मुलांसारखी वागणूक मिळाली आम्हाला तुमच्याकडून नेहेमी.
          एका शिक्षकाने विद्यार्थ्याला कस शिकवायचं हे तुमच्या कडून शिकावं कोणीही! तुम्ही वर्गात आले म्हणजे आज काहीतरी नवीन , वेगळ शिकायला भेटणार हे माहिती असायचं आम्हाला. तुमचा विषय account आणि s.p. होता , पण हे दोन विषय शिकवताना तुम्ही आम्हाला इतर किती विषयांच शिक्षण दिलत हे शब्दात सांगता येणार नाही. जगात घडणाऱ्या प्रत्येक घटनेशी जोडलत तुम्ही. व्यावसायिक शिक्षण हे विद्यार्थ्यांना गरजेच असत हे तुम्ही समजावून सांगितल होत. तुमच्या या शिकवण्याच्या हातोटीमुळे आज आमचे तुम्ही शिकवलेले विषय पक्के झालेत.
                तुमच्याकडे अजून एक कला आहे ती, विद्यार्थ्यांमध्ये  मिसळण्याची आणि त्यांना एक मित्र म्हणून समजून घेण्याची ! तुमच्या या गुणांमुळे आम्हाला तुमची भीती कधीच वाटली नाही. आदर, विश्वास होता . पण भीती नव्हती. कारण आम्ही चुकल्यावर तुम्ही आम्हाला समजावून सांगितलत नेहेमी . तुम्ही रागावलेत किंवा ओरड्लेत अस मला तरी आठवत नाही .
               कॉलेज कॅम्पस मध्ये मित्र - मैत्रिणींसोबत गप्पा माराव्यात तश्या गप्पा सुद्धा आम्ही तुमच्या सोबत मारल्या आहेत आणि या प्रत्येक वेळा तुम्ही आमच्या पेक्षा मोठे आहात हे कधीच जाणवल नाही आम्हाला.
            तुम्हाला आठवत का सर ? तुम्ही आम्हाला एक स्वप्न पाहायला शिकवलं; ' आम्ही जेव्हा मोठे होऊ , मोठ्या पदावर जाऊ तेव्हा आम्हाला परत या कॉलेज मध्ये यायचय , आमच्या सारख्या विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करायचय.'…… आम्ही अजून हे स्वप्न बघतो आहोत सर . ( आणि एक दिवस ते नक्की पूर्ण होईल)
           हे सगळ बोलताना माला एम.पी. गायकवाड आणि एस.मढवई सरांना विसरून चालणार नाही कारण तुम्हा तिघांचाहि समान वाटा आहे आम्हाला घडवण्यात. तुमच्या मुळे आम्हाला आमच ध्येय ठरवता आल. तुम्ही तिघंही आमच्यासाठी '' आदर्श शिक्षक'' आहात .
             तुमच्यासारख्या शिक्षकांच्या  हाताखाली आम्ही घडलो याचा आम्हाला आज अभिमान वाटतो. पण खंत सुद्धा वाटते कि पुढच्या आयुष्यात आम्हाला असे शिक्षक परत नाही भेटणार. पण पुढच्या अनेक batch चे तुम्ही तीघ नेहेमी आवडते शिक्षक राहाल अशी खात्री आहे मला.
          खरतर तुमच्या बद्दल जितक लिहाव तितक थोडच आहे.त्यामुळे पत्राला इथेच पूर्णविराम देते आता !
                             
                                                                                                              तुमची एक विद्यार्थिनी,
                                                                        

Thursday, 26 June 2014

''वास्तवाच दर्शन घडवणाऱ्या मालिका….''

            टी.व्ही. म्हंटल कि बातम्या, चित्रपट, आणि सिरीयल या गोष्टी ओघाने येतातच. आणि त्यात हि या टि.व्ही. सिरीयल चा नंबर एक असतो. जवळ जवळ सगळ्याच घरातला महिला वर्ग या मालिकांचा चाहता आहे. मग ती मालिका हिंदी असो वा मराठी ! या मालिका बघताना घरातले लोक ( जास्त करून महिला ) इतके तल्लीन होतात कि काही वेळा हे सगळ आपल्या घरात घडत आहे, असे  त्यांच्या चेहऱ्यावरचे भाव असतात !
           आश्चर्य म्हणजे या सर्व मालिकांची कथा थोड्या-थोड्या फरकाने सारखीच असते. तीच सासू-सुनांची भांडण, तेच खलनायकांचे कट कारस्थान,तेच लग्नात नटल्या सारखे घरात नटून वावरणे , मग कधी तरी यात बदल म्हणून नवऱ्याचे लग्ना व्यतिरीक्तचे संबंध, पुनरजन्म आणि तेच सगळ! मला तर प्रश्न पडतो कि वर्षानुवर्ष चालत राहणाऱ्या ( एकाच साच्यातून निघालेल्या ) मालिका बघताना लोकांना कंटाळा येत नसेल का?
          समजा येतच असेल कंटाळा , तरीही दिग्दर्शकाला, कथा लेखकाला शिव्या-शाप घालून पुढे या मालिका तशाच बघत राहणारे लोक सुद्धा  खूप दिसतात ! खर म्हणजे अशा मालिकांबद्दल हव तेवढ लिहिता येईल. पण आज हा विषय थोडा बाजूला ठेवावासा वाटतोय.
            त्यामागच कारण सुद्धा तसच आहे. दोन दिवसांपूर्वीच एक नवीन टि.व्ही.channel सुरु झाल आहे. '' Zee Zindagi''. channel नवीन सुरु होणार म्हंटल्यावर त्याबद्दल थोडी उत्सुकता होतीच मनात ! आणि या channel ची जाहिरात करतानाच यावर सीमेपलीकडच्या कथा दाखवणार आहेत हे हि जाहीर झाल होत. त्यामुळे आता या सीमेपलीकडच्या कथा नेमक्या काय आणि कशा आहेत जाणून घ्यायची सुद्धा इच्छा होतीच.
             या सगळ्या उत्सुकते मुळेच हे channel बघण्यात आल. आणि माझ्या मते मालिकांच्या कथांचे सगळेच विषय वेगळे निवडल्याने बऱ्याच  दिवसांनी ''सास-बहु'' च्या मालिकांपेक्षा वेगळ काहीतरी बघायला मिळाल्याचा आनंद सुद्धा झाला.
                  '' जिंदगी गुलजार हैं'' आणि '' कितनी गिरहे बाकी हैं '' सारख्या या channel वरच्या मालिका आजच्या वास्तवच दर्शन करून देणाऱ्या आहेत अस म्हणायला हरकत नाही. '' जिंदगी गुलजार हैं'' या मालिकेतून गरिबीशी झगडत आयुष्य काढणाऱ्या तीन बहिणींची आणि त्यांच्या आई ची गोष्ट आपल्या समोर येते. तर '' कितनी गिरहे बाकी हैं'' या मालिकेतून वृद्धांचे  एका वेगळ्या नजरेने अनुभवलेले किस्से किंवा वेगवेगळ्या गोष्टी आपल्या पुढे उभ्या करण्यात आलेल्या आहेत. ( किरण खेर यांच्या भाषेत सांगायचं झाल तर : '' एक अलग नजर और नजरीयेसे औरत के जिंदगी कि कहाणी'') समाजासोबत, आणि वेळ पडल्यास आपल्या परिवारासोबत झगडून स्वत:साठी जगणाऱ्या या महिलांच्या गोष्टी दाखवताना किरण खेर एक वाक्य वापरतात.- '' कितनी गिरहे खोली हे हमने, कितने गिरहे बाकी हैं ?'' खरतर हा प्रश्नच आहे आपल्या सगळ्या महिलांसाठी कि समाजाने लादलेल्या नियमांच्या किती गाठी आपण सोडवल्या आहेत आणि अजून किती गाठी सोडवायच्या बाकी आहेत ? वास्तवच दर्शन करून देणाऱ्या या मालिकांमधील संवाद खरच ऐकण्यासारखे आहेत. स्त्रियांचा आत्मसन्मान जगवणाऱ्या कथा, कुठेही नाटकी अभिनय न वाटता वास्तव वाटावा असा परिवार आणि त्यांची राहणीमान, कथेचा रटाळपणा टाळून कथानकाने घेतलेली पकड, विषयाचा वेगळेपणा ( कितनी गिरेह  बाकी हे मधील जेष्ट नागरिकांच्या एकाकी जीवनाचा विषय -आई वडिलांसाठी आता जसा तुमच्याकडे वेळ नाही  तसा आता त्यांच्याकडेहि वेळ नाही उरला ,डोळे  पैलतीरी लागलेत, त्यांना वेळ द्या, नाहीतर पस्तावाल -नवा विषय नवा मुद्दा आहे न ), कुठेही सेट वाटू नये अस घरगुती  वातावरण , या सर्व जमेच्या बाजू या मालिकांना प्रेक्षक प्रिय करतील यात शंका नाही .
                 अर्थात या channel वर सगळेच गंभीर विषय घेतले आहेत असे  नाही. ''ओन-झारा'' सारखी हलकी फुलकी कॉमेडी मालिकाही आपल्याला इथे बघायला  मिळते.
                 खर म्हणजे हे सगळ सांगण्याचा माझा एवढा हट्ट का? असा प्रश्न नक्कीच पडेल. पण आपल्या नेहेमीच्या त्याच त्या मालिकांच्या कथांतून बाहेर येउन काहीतरी वेगळ, वास्तवाची जाणीव करून देणार काही आपल्या महिला वर्गाने ( आणि अर्थातच सगळ्यांनी )पहाव हि प्रामाणिक इच्छा या मागे आहे.
              एकदा तरी या मालिका बघायला तुमची सुद्धा काही हरकत नसेल, नाही का ?           
             मी तर एव्हडी प्रभावित झालेय कि पहिल्या दोन भागातच मला हा लेख लिहावासा वाटला. यातच सगळ आल न!




















Sunday, 12 January 2014

Banners... !

          हाय फ्रेंड्स, whats going on? hows life going? बरेच दिवसात काही पोस्ट केल नाही ब्लॉगवर ( कि महिने!) म्हणून हाक - हवाल विचारले आधी तुमचे ! तुम्हाला सांगते फ्रेंड्स माझ्यासारखी moody मुलगी कुठेच सापडायची नाही तुम्हाला! मी स्वत:च माझ्याबद्दल अस बोलतेय, पण हेच खर आहे. So, काही लिहायचा mood असला तर मी लिहायला सुरुवात करे पर्यंतच माझा mood जातो आणि मग मला लिहायचा जाम कंटाळा येतो ! त्यामुळे एवढ्या दिवसांत मनात खूप विषय असून पण लिहून नाही झाल काहीच. असो. ( एवढे गोडवे काय गायचे स्वत:चे )
             खरतर आजपण लिहायला भारी topic भेटला नसता तर आजपण असाच आळशीपणा केला असता मी ! topic तसा साधाच आहे. Banner. खूपच वाढलय हे bannersच फॅड !
            हो, आता तुम्ही लगेच म्हणाल कि त्यात काय नवीन सांगतेय हि? सगळीकडेच असतात. तर फ्रेंड्स हे मलापण माहितीय कि bannersसगळीकडेच लावलेले असतात. म्हणजे या banners च प्रमाण  इतक वाढलंय आता कि कोणाचा वाढदिवस असो कि मग लग्न कुठल्याही कारणांसाठी आता banners लावतात!(पूर्वी सारख फक्त मोठ्या नेत्यांचे banners लावायची पद्धत आता कधीच गेली !) या bannersसाठी मध्ये बरेच नियम काढले होते. पण ते तेव्हाच धाब्यावर बसवले गेले आणि आपल्याला असे banners बघायची सवय झाली !( गल्लो-गल्ली आणि प्रत्येक भिंतीवर असे banners लावलेले दिसतात आता. ) 
             Ok, let me explain कि मी आज हे अस अचानक banners बद्दल का बोलतेय! त्याच काय झाल कि मी सकाळी college ला निघाले होते आणि आमच college गावातल्या चौफुली जवळ आहे तर चौफुलीवर नेहेमी काही न काही banners लावलेले असतात. आणि मला आतापर्यंत क्त माणसांच्या वाढदिवसाचे banners बघायची सवय होती. पण कुत्र्याच्या वाढदिवसाचा banner म्हणजे जरा अतीच नाही का होत हे फ्रेंड्स ? 
           मला मान्य आहे कि तुमचा कुत्रा तुमचा लाडका असेल पण म्हणून मग त्याच्या वाढदिवसाचा banner लावायचा ! एवढा - तेवढा पण नाही तर चांगला मोठा  banner. '' Maggi ताईना वाढदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा'' (  सोबत या  Maggi ताईनचा मोठा फोटो होता हे सांगायला नको !) आणि खाली शुभेच्छुक म्हणून काही कुत्र्यांची नाव आणि फोटो होते . ( त्या कुत्र्यांची नाव समजली नाही, नाहीतर ती पण लिहिली असती ! ) 
          या bannersच फॅड किती वाढलंय याचा विचार सुद्धा करू शकत नाही आपण. खरतर हा प्रकार खूप हास्यास्पद आहे कि आजकाल असे प्रकार सुद्धा घडतात. पण मला वाटत कि या प्रकाराकडे आपण थोड गंभीर पणे बघायला हव कि हे bannersच लोन आपल्यात किती जास्त प्रमाणात पसरत आहे . 
         म्हणजे उद्या घराबाहेर पडल्यावर तुम्हाला कोणाचा कसला banner बघायला मिळेल ते सांगताच येत नाही!